Kosovo Foundation for Open Society
Kosovo Foundation for Open Society

Over 10 Years of Parliamentarism in Kosovo

over-ten-year-of-parliamentarism-thumb-full

The history of Kosovo’s Assembly as a democratic institution is young.  Following the war in 1999, Kosovo underwent two transitions.  One, the transition towards establishing its independent status and, two, a post-communist transition from a fifty year-long monist system to a parliamentary system.  The realization of Kosovo’s independent status was dependent on meeting specific democratic prerequisites, in accordance with the United Nations Security Council Resolution 1244 (UNSCR), approved on June 10, 1999.  The international administration instated by this resolution was structured as a temporary governing body aimed at creating the appropriate conditions for resolving the status of Kosovo as an independent nation.  In addition to UNSC Resolution 1244, the other documents that served as the legal basis for the creation and functioning of the Kosovo Assembly were: the Rambouillet Agreement, the Constitutional Framework, the Rules of Procedure of the Assembly of Kosovo and (after April 2008,) the Constitution of the Republic of Kosovo.

The role of international administration in Kosovo can be divided into four main phases: the first phase, from June 10, 1999 until the establishment of temporary self-governing institutions; the second phase, after the establishment of self-governing institutions, a supervised period of functional self-governing; the third phase, the timeframe during which institutions aimed to define Kosovo’s final status; and, the fourth phase, from Kosovo’s declaration of independence on February 17, 2008 until the termination of internationally supervised independence in September 2012.

Since its establishment in 2001, the Assembly of Kosovo has been internationally administered.  However, after approving the Ahtisaari Plan and the declaration of independence, international administration was downgraded to international supervision. International supervision formally ended in September 2012.

Nevertheless, one has to distinguish between this institution’s administration during the UNMIK period and the International Civilian Office’s (ICO) supervisory mission with a number of executive competences. While under UNMIK administration, the Assembly was ruled by the supreme authority of the UN Special Representative of the Secretary General (SRSG), and as such could not adopt any law, regulation, or other legislative act without his final approval. The ICO’s “control” on the other hand was much lighter.  This meant that there was broader consultation and coordination between Kosovo authorities and the ICO to ensure that domestic institutions’ decisions did not contradict any of the ICO’s attitudes and principles.

The competencies and mandates of international missions in Kosovo (UNMIK and ICO) affected the parliamentary activities in Kosovo through administrative control and censorship.  For this reason, parliamentary activities during this phase can be considered as an exercise of democracy rather than democratic action in itself.   This distinction between exercise and action may be made since the international administration maintained the authority to repeal the decisions or laws of the Kosovo Parliament.  Thus, this phase of parliamentary governance served to legitimize the fait accompli rather than establishing new facts.

That this supervised self-governing phase lasted more than one decade evidences that the Assembly of Kosovo, aside from facing the challenges of its institutional establishment and operation, also encountered challenges associated with important decision-making processes, such as formulating its declaration of independence followed by challenges related to state building.

In 2010, the development of the parliamentary system experienced growing pains in Kosovo.  These growing pains were felt by citizens’ outrage based on the perception that their votes had been abused during the general elections electoral process in December 2010.  Citizen discontent jeopardized the legitimacy and credibility of the Assembly of Kosovo, as well as other representative bodies of government.  The period of parliamentary growth underlines the importance of citizens’ participation in free, fair and equal elections for the development of a democratic parliamentary system.

Since 2006, the Kosovo Democratic Institute (KDI) is the only domestic non-governmental organization that has closely monitored the work of the Assembly of Kosovo.  During this time, KDI has issued many reports and analyses of Assembly activities.  With the support of the Kosovo Foundation for Open Society, within the Forum 2015 framework, KDI has prepared this analysis that studies the challenges encountered in establishing the Assembly of Kosovo, operating as a democratic institution, demonstrating and implementing its constitutionally founded authority,  of representing citizens’ interests and maintaining its integrity within the domestic political system.

 

Over 10 Years of Parliamentarism in Kosovo

 

Mbi 10 vjet parlamentarizëm në Kosovë

 

Historiku i Kuvendit të Kosovës si një institucion demokratik nuk është i gjatë. Kosova në vitin 1999 ka dal nga lufta duke u ballafaquar me një tranzicion të dyfishtë. Në njërën anë me tranzicionin statusor duke kërkuar zgjidhjen e statusit final drejtë pavarësisë, dhe në anën tjetër me tranzicionin post komunist, ku për shkak të instalimit të sistemit monist për më shumë se pesë dekada, parlamentarizmi ishte i ndaluar. Bazat e themelimit të tij si një institucion me premisa demokratike, janë vendosur pas instalimit të administratës ndërkombëtare në Kosovë, në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara (KS OKB), të miratuar me 10 qershor të vitit 1999. Administrimi ndërkombëtarë i përcaktuar në bazë të kësaj rezolute ka qenë i karakterit të përkohshëm dhe synonte krijimin e kushteve të përshtatshme për zgjidhjen e statusit final të Kosovës. Përveç Rezolutës 1244, dokumentet tjera të cilat krijuan bazën ligjore për krijimin dhe funksionalizimin e Kuvendit të Kosovës ishin: Marrëveshja e Rambujesë, Korniza Kushtetuese, Rregullorja e Punës së Kuvendit të Kosovës dhe nga prilli i vitit 2008 Kushtetuta e Republikës së Kosovës.

Procesi i administrimit ndërkombëtar në Kosovë mund të ndahet në katër faza kryesore: faza e parë – nga 10 qershori 1999 e deri më themelimin e institucioneve të përkohshme vetëqeverisëse, faza e dytë – ndërtimi dhe funksionimi i institucioneve vetëqeverisëse, faza e tretë – zgjidhja e statusit final, dhe faza e katërt – nga shpallja e pavarësisë me 17 shkurt 2008 deri në përfundimin e mbikëqyrjes ndërkombëtare të pavarësisë në shtator të vitit 2012.

Kuvendi i Kosovës që nga themelimi në vitin 2001, ishte nën administrim ndërkombëtar, por me shpalljen e pavarësisë dhe miratimit të planit të Ahtisarit, administrimi u shndërrua në mbikëqyrje ndërkombëtare, që zgjati deri në shtator të vitit 2012, kur edhe formalisht është përmbyllur faza e mbikëqyrjes ndërkombëtare të pavarësisë së Kosovës.

Sidoqoftë duhet bërë një dallim mes periudhës së administrimit të këtij institucioni nga ana e UNMIK-u, prej atij të mbikëqyrjes por edhe me disa kompetenca ekzekutive nga ana e Zyrës Civile Ndërkombëtare e njohur më shumë si ICO-së. Derisa nën administrimin e parë, Kuvendi ka pasur përmbi një autoritet suprem si PSSP-ja, duke mos mundur ta nxjerr asnjë ligj, rezolutë apo akt tjetër legjislativ pa pëlqimin e shefit të tij, në kohën e ICO “kontrolli” ka qenë shumë më i butë. Megjithatë, gjatë kësaj faze ka pasur një konsultim dhe koordinim shumë të gjerë në mes të autoriteteve kosovare dhe ICO-s, në mënyrë që vendimet e marra nga institucionet vendore, në asnjë moment mos të bien ndesh me qëndrimet dhe parimet e ICO-s.

Kompetencat dhe mandatet e misioneve ndërkombëtare në Kosovës (UNMIK dhe ICO), ndikuan që parlamentarizmi në Kosovë gjatë kësaj periudhe, të cilësohet si parlamentarizëm i kontrolluar apo i censuruar, sepse jeta parlamentare më tepër ishte karakterizuar si ushtrim i demokracisë se sa veprim demokratik, duke e pasur mbi vete një autoritet që në çdo rast dhe situatë, kishte kompetenca që të anulojë vendime apo ligje që miratonte ky institucion. Ky lloj parlamentarizmi ka qenë më shumë çështje e legjitimimit të fakteve të kryera, sesa e zgjedhjes dhe përzgjedhjes drejt fakteve të reja.

Periudha për më shumë se një dekadë të funksionimit të Kuvendit të Kosovës, dëshmon se ky institucion, përpos përballjes me sfidat e krijimit dhe ndërtimit të vetë institucional, u përballë edhe me nevojën e marrjes së vendimeve shumë të rëndësishme si ajo për shpalljen e pavarësisë, të pasuar më vonë me sfidat tjera që Kosova u ballafaqua në rrugën e saj të shtetë-ndërtimit.

Një goditje të rëndë zhvillimi i parlamentarizmit në Kosovë e mori në vitin 2010. Cenimi dhe abuzimi me votat e qytetarëve gjatë procesit elektoral në zgjedhjet e përgjithshme parlamentare të mbajtura në dhjetor 2010, vuri në pikëpyetje legjitimitetin dhe kredibilitetin e Kuvendit të Kosovës, përfshirë edhe institucionet tjera përfaqësuese. Është evidente që nuk mund të ketë parlamentarizëm të zhvilluar, nëse cenohet elementi qenësorë i demokracisë – zgjedhjet e lira të drejta dhe të barabarta.

Instituti Demokratik i Kosovës (KDI) është e vetmja organizatë jo-qeveritare lokale e cila që nga viti 2006 ka monitoruar nga afër punën e Kuvendit të Kosovës, duke nxjerrë me dhjetëra raporte dhe analiza të ndryshme gjatë kësaj periudhe. Me mbështetje të Fondacionit të Kosovës për Shoqëri të Hapur (KFOS), në kuadër të serisë së analizave “Çka Shkoi Ters” të projektit Forumi 2015, KDI ka analizuar sfidat e ndërtimit dhe funksionimit të Kuvendit të Kosovës, hapësirën në implementimin e kompetencave kushtetuese që ka ky institucion, integritetin e tij në sistemin politikë të vendit, dhe sfidat e përfaqësimit të interesave të qytetarëve.

 

Preko 10 godina parlamentarizma na Kosovu

Istorija Skupštine Kosova kao demokratska institucija nije duga. 1999. godine, Kosovo je izašlo iz rata suočavajući se sa dvostrukom tranzicijom. S jedne strane sa statusnom tranzicijom u potrazi za konačnim rešenjem ka nezavisnosti, i s druge strane sa postkomunističkom tranzicijom, gde zbog instalacije monističkog sistema tokom više od pet decenija, parlamentarizam je bio zabranjen. Temelji njegovog osnivanja kao institucija sa demokratskim premisama postavljeni su nakon instalacije međunarodne administracije na Kosovu u skladu sa Rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija (SB OUN), usvojenom 10 juna 1999. godine. Međunarodna uprava definisana na osnovu ove rezolucije bila je privremenog karaktera i imala je za cilj stvaranje adekvatnih uslova za rešenje konačnog statusa Kosova. Osim Rezolucije 1244, ostali dokumenti koji su stvorili pravne osnove za stvaranje i funkcionalnost Skupštine Kosova bili su: Sporazum iz Rambujea, Ustavni okvir, Poslovnik o radu Skupštine Kosova, i od aprila 2008. godine, Ustav Republike Kosovo.

Proces međunarodne uprave na Kosovu se može podeliti na četiri glavne faze: prva faza – od 10 juna 1999. godine do osnivanja privremenih institucija samouprave; druga faza – izgradnja i funkcionisanje institucija samouprave; treća faza – rešenje konačnog statusa; i četvrta faza – od proglašenja nezavisnosti, 17 februara 2008. godine, do okončanja međunarodnog nadzora nezavisnosti,septembra 2012. godine.

Skupština Kosova od početka osnivanja 2001. godine bila je pod međunarodnom upravom, ali nakon proglašenja nezavisnosti i usvajanja Ahtisaarijavog Plana, uprava se pretvorila u međunarodni nadzor koji je trajao do septembra 2012 godine. kada je i formalno završena faza međunarodnog nadzora nezavisnosti Kosova.

Međutim, treba napraviti razliku između perioda uprave ove institucije od strane UNMIK-a, i perioda nadzora ali i kroz nekoliko izvršnih ovlašćenja od strane Međunarodne civilne kancelarije poznata više kao ICO. Dok je kroz prvu upravu Skupština bila zavisna od vrhovnog autoriteta kao što je bio SIGS, tako što nije mogla doneti nijedan zakon, rezulociju, ili neki drugi zakonodavni akat bez saglasnosti njenog šefa, za vreme ICO-a “kontrola” je bila dosta manja. Ipak, tokom ove faze postojala je vrlo široka konsultacija i kordinacija između kosovskih vlasti i ICO-a da ne bi došlo do sukoba između odluka donetih od strane lokalnih institucija i stavova i principa ICO-a.

Nadležnosti i mandati međunarodnih misija na Kosovu (UNMIK i ICO) uticali su da se parlamentarizam na Kosovu tokom ovog perioda karakteriše kao kontrolisan ili cenzurisan parlamentarizam, jer je parlamentarni život više bio karakterisan kao vežba demokracije nego kao demokratsko delovanje, imajući iznad sebe vlast koja je u svakom trenutku i situaciji imala ovlašćenje da poništi odluke ili zakone koje je ova institucija donosila. Ova vrsta parlamentarizma je bila više pitanje legitimisanja zaključenih činjenica nego izbora i selekcije novih činjenica.

Period od preko jedne decenije funkcionisanja Skupštine Kosova ukazuje da ova institucija, osim suočavanja s izazovima svog institucionalnog stvaranja i izgradnje, suočavala se takođe sa potrebom donošenja veoma važnih odluka kao što je odluka proglašenja nezavisnosti nakon koje su sledili i drugi izazovi sa kojima se Kosovo suočavalo u svom putu ka izgradnji države.

Parlamentarizam na Kosovu je zadobio težak udarac 2010. godine. Kršenje i zloupotreba građanskih glasova tokom izbornog procesa na parlamentarnim izborima na Kosovu održanim u decembru 2010. godine stavila je pod znak pitanja legitimitet i verodostojnost Skupštine Kosova, uključujući i ostale institucije zastupanja. Očigledno je da ne može postojati razvijeni parlamentarizam ako se prekrši suštinski element demokracije – slobodni, pravedni i ravnopravni izbori.

Demokratski Institut Kosova (KDI) je jedina lokalna nevladina organizacija koja je od 2006. godine monitorisala izbliza rad Skupštine Kosova, izdajući na desetine raznih izveštaja i analiza tokom ovog perioda. Uz podršku Kosovske Fondacije za Otvoreno Društvo, u okviru serije analiza “Šta je Krenulo po zlu?”, projekta Foruma 2015, KDI je pripremio ovu analizu, koja između ostalog analizira i izazove izgradnje i funkcionisanja ove institucije, prostor za sprovođenje ustavnih ovlašćenja koja ima ova institucija, njen integritet u političkom sistemu zemlje, kao i izazove zastupanja interesa građana.

 

Page 1 of 11

Leave a Reply

Find Us on Facebook

Recent News

Contact us:

Imzot Nike Prela vila 13
Phone: +381 38 542 157
Email: info@kfos.org
Website: http://kfos.org
Email: info@kfos.org